Discriminatie melden en voorkomen, een interview

Regionaal discriminatiemeldpunt wil zichtbaar zijn: ‘Mensen moeten weten dat ze er niet alleen voor staan’. Dit is de titel van een uitgebreid interview over onze activiteiten dat onlangs is verschenen in het huis-aan-huisblad voor inwoners van de gemeente Gooise Meren. Onze consulent vertelt waarom het melden én voorkomen van discriminatie zo belangrijk is.

De Gooise afdeling van de Discriminatie.nl houdt ook wekelijks spreekuur in de Bibliotheek Gooi+ in Bussum. De locatie moet zorgen voor meer zichtbaarheid. “Mensen moeten ons kennen en ons laagdrempelig kunnen benaderen.” Dat vertelt Bernd Buiting, actief voor Discriminatie.nl Gooi en Vechtstreek.

Verplicht

De achtergrond van het meldpunt ligt in de wet, legt Buiting uit. “Elke gemeente is verplicht om een plek te hebben waar inwoners terechtkunnen als ze te maken krijgen met discriminatie.” Volgens hem gaat het bij discriminatie om ongelijke behandeling. Hij noemt voorbeelden van zulke kenmerken, zoals leeftijd, herkomst, huidskleur, geslacht en seksuele gerichtheid. “Als iemand op basis daarvan anders wordt behandeld, is er sprake van discriminatie.”

Om dat duidelijk te maken, legt Buiting uit: “Stel dat ik solliciteer als taxichauffeur zonder rijbewijs, dan is het logisch dat ik word afgewezen. Maar als ik word afgewezen vanwege mijn huidskleur, leeftijd, geslacht of seksuele gerichtheid, dan is dat discriminatie. In zo’n situatie gaat het erom of ik een rijbewijs heb, ervaring heb, veilig rijd en geschikt ben voor het werk en niet om wie ik ben.”

Arbeidsmarktdiscriminatie is een vorm die vaak wordt gemeld. “Maar het komt ook voor in de openbare ruimte. Mensen worden nageroepen of lastiggevallen vanwege uiterlijke kenmerken die er niet toe doen, terwijl ze gewoon hun weg gaan of aan het winkelen zijn.”

‘Het is niet gebonden aan een plek; het kan zich in alle lagen van de samenleving voordoen’

Buiting vertelt dat uit de meldingen blijkt dat discriminatie ook een rol speelt binnen wat hij ‘collectieve voorzieningen’ noemt. “Dan gaat het bijvoorbeeld om overheidsinstanties of de gezondheidszorg”, legt hij uit. “Daar kan het voorkomen dat mensen aan een loket anders worden behandeld of geen toegang krijgen tot voorzieningen.” Tegelijkertijd benadrukt hij dat discriminatie overal kan voorkomen. “Het is niet gebonden aan een plek; het kan zich in alle lagen van de samenleving voordoen.”

Buiting vertelt dat vrouwen met een hoofddoek vaker te maken krijgen met discriminatie op de werkvloer. “Daar krijgen we ook meldingen van. We zien sinds 2024 een toename in meldingen van discriminatie op grond van godsdienst, waaronder die van moslimvrouwen.”

Of die toename betekent dat discriminatie ook daadwerkelijk vaker voorkomt, is volgens hem moeilijk te zeggen. “Het aantal meldingen dat wij ontvangen is namelijk maar een klein deel van wat er echt gebeurt. Uit onderzoek blijkt dat slechts ongeveer 1 procent van de mensen, die discriminatie ervaren, dit ook daadwerkelijk meldt bij een antidiscriminatiebureau.” Sinds 2024 ontvangt het meldpunt wel meer meldingen. “Dat komt vooral doordat we zichtbaarder zijn geworden. Met een landelijke naam en campagnes is het meldpunt bekender geworden en is het ook makkelijker om een melding te doen.”

Gastlessen

De organisatie verzorgt ook gastlessen op basisscholen en workshops op middelbare scholen, laat Buiting weten. “De lessen gaan vooral over vooroordelen en discriminatie, maar ook over thema’s als beeldvorming en pesten. We willen leerlingen als het ware een spiegel voorhouden.” De workshops worden gegeven op scholen in de hele regio Gooi en de Vechtstreek. “We zijn inmiddels bij veel scholen geweest en de kinderen vinden het vaak een leuke en interactieve les.”

Leerlingen gaan in groepjes aan de slag met kaarten waarop stellingen staan, zoals wat een feit is, wat een mening is en wat discriminatie betekent. “Zo willen we kinderen bewust maken van hoe je verder kunt kijken dan je eerste indruk. Wat jij vreemd vindt, kan voor een ander heel normaal zijn. Zowel leerkrachten als leerlingen reageren enthousiast. We hopen dat we echt een zaadje planten waar ze later iets aan hebben.”

De lessen richten zich vooral op de groepen 7 en 8, omdat leerlingen daarna de overstap maken naar de middelbare school en met nieuwe situaties en mensen in aanraking komen. “Bij pubers werkt dat weer anders, dus daar passen we onze aanpak op aan. We maken leerlingen bewust van wat discriminatie is en wat de effecten daarvan kunnen zijn op anderen. Daarnaast leren jongeren dat ze discriminatie kunnen melden en waar ze terechtkunnen met vragen of ervaringen. Het is belangrijk dat ze weten dat ze niet alleen staan en dat ze bij ons terechtkunnen.”

‘Jongeren maken soms grappen die als discriminerend kunnen worden ervaren’

“Jongeren maken soms grappen die als discriminerend kunnen worden ervaren. In de workshops wordt besproken hoe je daarmee om kunt gaan. We leggen jongeren uit dat je het slachtoffer niet moet laten zitten en dat je kunt nadenken over wat je wel of niet zegt. Pubers zeggen vaak dingen zonder daar goed bij stil te staan. Maar wat voor de een een grap is, kan voor de ander heel anders overkomen. Daar moeten jongeren zich bewust van worden.”

Binnen de lessen benadrukken de trainers daarom ook dat je er niet mee moet blijven rondlopen als je iets meemaakt. Tegelijkertijd wijst Buiting op het belang van beide kanten. “Het is goed om voor jezelf op te komen en iets te zeggen, maar degene die discrimineert heeft ook een belangrijke rol om dat gedrag te veranderen en verantwoordelijkheid te nemen.”

Werkwijze

Hij licht toe dat een melding bij het meldpunt altijd met een intakegesprek begint. “We kijken eerst wat er precies is gebeurd en brengen de feiten en omstandigheden in kaart. Op basis daarvan beoordelen we of er sprake kan zijn van discriminatie volgens de wet gelijke behandeling.”

Het meldpunt kan vervolgens verschillende stappen zetten. “We kunnen de klacht zelf in behandeling nemen en bijvoorbeeld een brief sturen naar de wederpartij. Dit gebeurt altijd in overleg met degene die de melding doet. Als iemand dat wil, kunnen we contact opnemen met de andere partij en vragen wat er is gebeurd. Daarbij passen we hoor en wederhoor toe: we horen dus altijd beide kanten van het verhaal.”

‘Als iemand dat wil, kunnen we contact opnemen met de andere partij en vragen wat er is gebeurd’

Naast het behandelen van klachten speelt ook ondersteuning een belangrijke rol, vooral bij jongeren. Buiting: “Het is vaak al heel belangrijk dat iemand zijn verhaal kwijt kan en serieus wordt genomen. Soms gaat het niet eens om een grote actie, maar om erkenning en steun. Indien nodig kunnen ook andere instanties worden betrokken, zoals een wijkagent of school.

Het meldpunt geeft daarnaast advies over hoe om te gaan met situaties op school of op het werk en hoe een veilige en inclusieve omgeving kan worden gecreëerd. Soms herkennen werkgevers zich niet in een klacht of is er volgens hen geen sprake van discriminatie. Maar als er voldoende feiten zijn, nemen wij de zaak verder in behandeling en dan lukt het soms toch om in gesprek met de school of werkgever een verandering in gang te zetten. Degene die meldt doet het vaak ook niet alleen voor zichzelf, maar ook voor anderen die in eenzelfde situatie kunnen komen.”

Buiting waardeert vooral de afwisseling in zijn werk. “Aan de ene kant help je mensen individueel en zoek je samen naar oplossingen. Aan de andere kant ben je bezig met een breder maatschappelijk kader.” Dat gebeurt bijvoorbeeld via gastlessen en workshops, onder meer in buurthuizen, bij jongerenwerkers en taalcafés. “Daar praten we over discriminatie, hoe je ermee om kunt gaan en hoe je kunt zorgen voor verbinding.”

‘Veel te winnen’

Discriminatie.nl werkt zowel rechtstreeks met inwoners als met groepen en hulpverleningsorganisaties. Daarbij wordt samengewerkt met onder andere boa’s, wijkagenten en sportorganisaties. Op verzoek verzorgen zij trainingen over hoe om te gaan met discriminatie in verschillende groepen, hoe iedereen gelijk behandeld kan worden en hoe te handelen als er binnen een groep spanningen ontstaan.

Discriminatie is volgens de organisatie van alle tijden. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat het al jarenlang een structureel en diepgeworteld probleem is. Buiting: “Daarom is het belangrijk dat wij als Discriminatie.nl beter zichtbaar en beter vindbaar zijn, zodat mensen ons weten te vinden wanneer dat nodig is. Cijfers laten zien dat er nog veel te winnen is in de meldingsbereidheid. Daarom ligt de focus steeds meer op preventie en bewustwording. Het begint aan de voorkant: hoe kunnen we ervoor zorgen dat het minder voorkomt?”