Wat

is

discriminatie?

In Nederland is gelijke behandeling en het verbod op discriminatie op verschillende manieren geregeld in de wet. Een belangrijke wet is de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB).  

De AWGB regelt dat mensen elkaar gelijk moeten behandelen. In deze wet staat dat er geen onderscheid mag worden gemaakt vanwege bepaalde persoonlijke kenmerken, zoals huidskleur, seksuele gerichtheid, leeftijd, geloof of een beperking. Deze kenmerken noemen we discriminatiegronden.

De wet regelt ook op welke terreinen geen onderscheid gemaakt mag worden tussen mensen. Zo mag er volgens de wet geen onderscheid worden gemaakt bij werk, onderwijs, wonen en dienstverlening. 

De AWGB gaat dus over hoe mensen en organisaties met elkaar omgaan. Bijvoorbeeld in situaties tussen een werkgever en een werknemer, een klant en een bedrijf of een verhuurder en een huurder 

Zo helpt de wet mee aan eerlijke behandeling op het werk, bij het solliciteren, in winkels, op school of bij het zoeken van een woning. Behalve de AWGB zijn er nog meer wetten om de gelijke behandeling van mensen te beschermen.  

Naast wetten die gaan over hoe mensen en organisaties met elkaar omgaan, is er ook een wet die bepaalt dat we het recht hebben niet gediscrimineerd en gelijk behandeld te worden door de overheid. Dat recht staat in Artikel 1 van de Grondwet: 

Belangrijk om te weten: Artikel 1 van de Grondwet gaat over de relatie tussen de overheid en burgers. Burgers kunnen zich dus niet op dit artikel beroepen als ze ongelijk worden behandeld door andere burgers of bedrijven. 

Discriminatie is verboden, maar dat betekent niet dat elke vorm van discriminatie strafbaar is. Vaak wordt discriminatie eerst opgelost met een gesprek, een waarschuwing of een andere procedure, bijvoorbeeld bij het College voor de Rechten van de Mens. 

Soms is discriminatie wél strafbaar. Dat betekent dat een rechter iemand kan veroordelen en een straf kan opleggen, zoals een geldboete of een gevangenisstraf. 

In het Wetboek van Strafrecht staat welke vormen en feiten van discriminatie strafbaar zijn. Het is belangrijk om te weten dat niet alle strafbare feiten gelden voor alle gronden van discriminatie.

In de verschillende wetten tegen discriminatie staat niet alleen dat mensen gelijk behandeld moeten worden, maar ook waarop je iemand niet mag buitensluiten of achterstellen. Dat gaat over persoonlijke kenmerken van mensen. Deze kenmerken noemen we discriminatiegronden. Voorbeelden zijn: afkomst, geslacht, leeftijd of seksuele gerichtheid. 

Niet alle gronden zijn opgenomen in de wet. Daarom maken we een onderscheid tussen wettelijke discriminatiegronden en niet-wettelijke gronden. 

Wettelijke discriminatiegronden staan in de wet. Je mag niet om deze redenen worden buitengesloten of anders worden behandeld.  

Niet-wettelijke discriminatiegronden staan niet in de wet. Toch zorgen ze soms voor een gevoel van discriminatie.  

 Weet je niet zeker of iets discriminatie is? Neem gerust contact met ons op, ook als je discriminatie ziet of ervaart op een niet-wettelijke grond. 

Soms worden mensen niet om één, maar om meerdere persoonlijke kenmerken tegelijk gediscrimineerd. Dit noemen we intersectionele discriminatie.

Deze vormen van discriminatie komen dan tegelijk voor en kunnen elkaar versterken. Daardoor voelt het vaak zwaarder of moeilijker. Bij discriminatie.nl kijken we daarom altijd naar het hele verhaal van iemand, niet alleen naar één kenmerk. 

Volgens de AWGB en andere gelijke behandelingswetgeving zijn er verschillende vormen van onderscheid: direct en indirect.   

Directe discriminatie betekent dat iemand openlijk en duidelijk anders wordt behandeld op één van de wettelijke discriminatiegronden.

Direct onderscheid is verboden tenzij de wet een speciale uitzondering geeft. Dit is niet snel het geval.  

Indirect onderscheid gebeurt als een regel of afspraak voor iedereen hetzelfde lijkt, maar sommige groepen daardoor toch benadeeld worden.  

 Indirect onderscheid is ook verboden, behalve als er een goede reden voor is. Die goede reden noemen we een objectieve rechtvaardiging. Dat betekent dat het doel van de regel belangrijk moet zijn en dat de manier waarop het doel wordt bereikt eerlijk en noodzakelijk is is. 

Dus, bij direct onderscheid zijn de uitzonderingen dus veel strenger dan bij indirect onderscheid. Direct onderscheid is bijna altijd verboden, tenzij de wet heel duidelijk zegt dat het toegestaan is. Dit mag alleen in bijzondere situaties waarin het echt noodzakelijk is om iemand anders te behandelen vanwege een bepaald persoonlijk kenmerk. 

Positieve discriminatie betekent dat mensen uit bepaalde groepen soms voorrang krijgen. Dit gebeurt om achterstanden te verkleinen en meer gelijkheid te bereiken.

De wet staat positieve discriminatie alleen toe als het duidelijk is dat het een speciale maatregel is. Een maatregel die is bedoeld om echte nadelen op te heffen. Het gaat dan om nadelen die vrouwen, mensen met een beperking of mensen met een niet- westerse migratieachtergrond ervaren. Ook moet het verschil in behandeling in een redelijke verhouding staan tot dat doel. 

Met andere woorden: positieve discriminatie mag alleen als de wet het toestaat en als het helpt om eerlijkere kansen te creëren  voor groepen die het moeilijker hebben.